Những dấu hiệu nhận biết và phương pháp giáo dục trẻ tự kỷ được hiệu quả. Tham khảo và áp dụng phương pháp giáo dục trẻ tự kỷ tại nhà và ở trường.
Cha mẹ nào khi sinh con ra đều mong muốn con mình được khỏe mạnh, bình thường như bao đứa trẻ khác. Tuy nhiên, trẻ có thể mắc hội chứng tự kỷ bởi nhiều lý do. Phát hiện và can thiệp sớm ở trẻ tự kỷ có thể giúp khắc phục được hội chứng này.
Các dấu hiệu của trẻ tự kỷ
Tự kỷ là một hội chứng khi trẻ bị khiếm khuyết trong giao tiếp, tương tác với mọi người. Trẻ gặp khó khăn trong việc kiểm soát ngôn ngữ, hành vi, cảm xúc, dẫn đến giảm khả năng hòa nhập với xã hội.
Biểu hiện của trẻ tự kỷ bao gồm:
Về giao tiếp
Những bất thường về giao tiếp ở trẻ là biểu hiện mà phụ huynh có thể dễ dàng phát hiện. Trẻ có thể chậm nói hoặc không tự nói mà lặp lại những gì người lớn yêu cầu. Trẻ có thể chậm phản ứng hoặc không có phản ứng với âm thanh. Khi người khác gọi tên, trẻ không có phản ứng.
Một số trẻ không muốn giao tiếp, mất ngôn ngữ hoặc kỹ năng giao tiếp xã hội. Trẻ thích chơi một mình trong không gian riêng, với những đồ đạc thân thiết. Khi phải bày tỏ mong muốn của mình bằng lời nói, trẻ không thể hoặc gặp khó khăn trong việc thể hiện.
Ngoài ra, trẻ tự kỷ có các mốc kém phát triển như: 3 tháng không biết cười, 8 tháng không biết bày tỏ thái độ sợ hãi trước người lạ.
Về hành vi
Trẻ tự kỷ thường có những hành vi khác lạ như: nhảy hoặc đi kiễng chân, xoay ngón tay, bàn tay, chạy vòng tròn, đi lắc lư,… Các hành vi này thường mang tính tự chủ và có thể liên tục hoặc không liên tục. Trong trường hợp gián đoạn, trẻ sẽ dừng lại ở tư thế bất động hoặc tư thế kỳ lạ.
Một số trẻ thích các hành động gây thương tích như tự cắn, cào cấu bản thân, nhổ tóc,… Trẻ tự kỷ dường như không sợ đau hoặc không thể đau.
Trẻ có thể bị ám ảnh hoặc nhạy cảm với mùi, ánh sáng hoặc âm thanh,… Các em còn có ánh nhìn hoặc ánh mắt khác thường.
Trẻ tự kỷ có hành vi chống đối rất đặc biệt. Các em có xu hướng giận dữ hoặc hoảng sợ một cách mãnh liệt khi đồ đạc thân thiết bị thay đổi hoặc biến mất,… Một vài trường hợp, khi bố mẹ thay đổi kiểu tóc cũng có thể kích thích trẻ tự kỷ phát sinh hành vi chống đối.
Phương pháp giáo dục trẻ tự kỷ
Phương pháp can thiệp từ cha mẹ
Trẻ tự kỷ gặp khó khăn trong việc giao tiếp và thường cư xử khác với các bạn cùng lứa tuổi. Vì vậy, khi dạy con, cha mẹ nên kiên nhẫn, không la mắng, đánh đập trẻ. Cha mẹ có thể cải thiện hội chứng tự kỷ bằng các phương pháp sau:
1 – Tạo môi trường giao tiếp cho trẻ
Môi trường giao tiếp rất quan trọng đối với trẻ. Để các em có thể hòa nhập xã hội, cha mẹ nên thường xuyên mời các bạn cùng lứa tuổi con đến nhà chơi. Hoặc cha mẹ có thể dẫn còn đến nhà hàng xóm có nhiều trẻ nhỏ.
2 – Luyện nói cho trẻ
Ban đầu, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ bằng lời nói rõ ràng, súc tích. Trẻ sẽ dễ dàng thực hiện yêu cầu khi có hướng dẫn đơn giản từng bước một. Phụ huynh nên trình bày khái niệm một cách trực quan. Trẻ tự kỷ thường gặp trở ngại khi xử lý ngôn ngữ. Do đó, cha mẹ nên sử dụng cử chỉ, các vật thể, hình ảnh khi nói càng nhiều càng tốt. Việc làm này giúp trẻ dễ dàng hiểu ý của cha mẹ và có thể liên kết các từ với khái niệm trước đó.
Khi hướng dẫn trẻ thể hiện cảm xúc, cha mẹ có thể sử dụng thẻ cảm xúc. Vật dụng này giúp trẻ hiểu và giải thích cảm xúc bằng từng ngữ. Điều quan trọng là cha mẹ cần tận dụng sự hứng thú và khả năng của trẻ. Các em có một thế mạnh lớn nhất là tập trung vào một đồ vật hoặc chủ đề nào đó trong một thời gian dài. Đặc điểm này giúp các em có khả năng phát triển kiến thức sâu rộng về đồ vật hoặc chủ đề đó, Vì vậy, cha mẹ nên tận dụng đặc điểm này để hướng dẫn trẻ.
Ngoài ra, để giáo dục trẻ tự kỷ, cha mẹ cần thúc đẩy giao tiếp cho trẻ thông qua các bài tập ngôn ngữ. Những năm đầu đời của trẻ là thời điểm quan trọng để phát triển kỹ năng giao tiếp cốt lõi. Vì vậy, cha mẹ nên dành thời gian để phát triển ngôn ngữ, tập trung vào cách phát âm cho các em.
Dạy trẻ tự kỷ kỹ năng giao tiếp3 – Luyện hành vi cho trẻ
Cha mẹ nên dạy trẻ từ những hành vi cơ bản như: vẫy tay, khoanh tay, tự xúc cơm, vẽ tranh,… Đặc biệt, cha mẹ cần kiên nhẫn và cho trẻ thêm thời gian để xử lý yêu cầu. Các em cần thời gian nhiều hơn trẻ em khác để xử lý và hồi đáp những gì cha mẹ muốn chúng làm. Do đó, cha mẹ không nên phức tạp hóa bằng việc nói đi nói lại nhiều lần yêu cầu của mình.
4 – Chơi cùng con
Những năm tháng đầu đời rất quan trọng đối với một đứa trẻ. Vì vậy, cha mẹ không nên để con ở một mình hoặc dùng điện thoại liên tục. Hãy sắp xếp thời gian để cùng trẻ ca hát, nhảy múa hoặc chơi trò chơi. Việc làm này giúp trẻ được giải phóng về mặt tinh thần, tăng khả năng tương tác xã hội và cơ hội để được học hỏi, bắt chước.
5 – Dành lời khen cho trẻ
Trẻ con luôn thích được nghe lời khen, đặc biệt là từ cha mẹ của chúng. Điều đó kích thích các em lặp lại hành vi đó nhiều hơn. Vì vậy, sau khi các em hoàn thành một việc gì đó, cha mẹ hãy khen ngợi để khích lệ tinh thần cho con.
6 – Tạo cho trẻ không gia an toàn
Bên cạnh đó, cha mẹ cần tạo cho trẻ một môi trường có sự yêu thương. Cha mẹ nên chú ý con và giúp trẻ cảm thấy bản thân có giá trị. Để làm được điều này, cha mẹ cần khuyến khích trẻ thể hiện sự khác biệt và giá trị trong việc giúp đỡ người khác.
Phương pháp giáo dục trẻ tự kỷ từ lớp học
Sự can thiệp của trẻ ở trường là rất quan trọng. Cha mẹ nên gửi con đến các trường đặc biệt, dành cho trẻ tự kỷ. Nếu trẻ được học ở trường bình thường, cha mẹ nên dành 1-2 giờ mỗi ngày để tìm hiểu về các biện pháp can thiệp.
Giáo viên trong lớp sẽ giúp trẻ tập trung và chú ý. Các trường tổ chức các hoạt động ngoại khóa sẽ giúp trẻ hòa nhập tốt hơn. Tuy nhiên, các biện pháp can thiệp trong lớp học phải liên quan chặt chẽ đến các biện pháp can thiệp tại nhà. Cha mẹ không thể giao hết trách nhiệm cho giáo viên.
Cha mẹ cũng có thể thuê gia sư có kinh nghiệm dạy cho trẻ tự kỷ tại nhà. Họ có phương pháp và kỹ năng theo sát trẻ trong những giờ học. Nhờ vậy, phụ huynh có thể an tâm hơn về khả năng hòa nhập của con.
Nhiều bậc cha mẹ cảm thấy kiệt sức sau hành trình dài chiến đấu với chứng tự kỷ của con mình. Nhưng phụ huynh không nên bi quan về khả năng phát triển của trẻ tự kỷ. Với các biện pháp can thiệp đúng đắn, nhiều trẻ mắc bệnh tự kỷ đã cải thiện, trở lại bình thường và thành công trong nhiều lĩnh vực.
