Đất hiếm hiện nay được ví như “vitamin của đồ công nghệ”, chỉ cần 1 lượng nhỏ đất hiếm sẽ khiến đồ điện tử tạo ra những hiệu ứng mạnh mẽ hơn, như dung lượng pin cao hơn, màn hình thiết bị điện thoại sáng hơn,… Những công dụng của đất hiếm là gì? Đất hiếm có thực sự hiếm hay không? có thể bạn vẫn chưa nắm rõ. Bài viết này chúng tôi sẽ cung cấp cho bạn những thông tin liên quan đến đất hiếm để giúp bạn bổ sung thêm kiến thức về vấn đề này.
Đất hiếm là gì?
Đất hiếm (Rare earth) là nhóm nguyên tố hiếm nằm trong vỏ trái đất với hàm lượng rất ít và khó tách ra từng nguyên tố riêng biệt. Nó gồm 17 loại vật chất có từ tính và tính điện hóa đặc biệt, chúng được xếp hạng cực kỳ quan trọng cho các ngành công nghiệp như sản xuất điện thoại thông minh, thuốc điều trị ung thư, các công nghệ năng lượng tái tạo và cả sản xuất vũ khí.
Cụ thể 17 nguyên tố đất hiếm và công dụng của nó như sau:
Mặc dù mang tên đất hiếm nhưng thật ra nó không quá hiếm vì có thể tìm thấy ở khắp nơi trên bề mặt vỏ trái đất. Tuy nhiên, chúng thường được phân bố với trữ lượng thấp, khó khăn và đắt đỏ trong khai thác.
Ứng dụng của đất hiếm
Đất hiếm rất quan trọng trong việc sản xuất những sản phẩm thiết yếu phục vụ đời sống con người như công nghệ thực phẩm, y tế, đánh bóng thủy tinh, sứ gốm, màn hình tivi, máy tính và đặc biệt là không thể thiếu trong chế tạo vũ khí và khí tài quân sự. Cụ thể như sau:
Trong công nghiệp:
Các nguyên tố đất hiếm được dùng trong các ngành công nghệ như:
- Chế tạo đèn cathode trong máy vô tuyến truyền hình
- Trong công nghệ lọc hóa dầu và xử lý môi trường thì đất hiếm đóng vai trò làm chất xúc tác.
- Dùng làm vật liệu siêu dẫn
- Ứng dụng trong công nghệ laser với mục đích quân sự.
- Dùng để chế tạo vũ khí.
- Dùng để chế tạo nam châm vĩnh cửu cho máy phát điện
- Dùng trong sản xuất máy tính và điện thoại thông minh, giúp gọn nhẹ hơn.
Trong nông nghiệp:
Đất hiếm được thêm vào phân bón nhằm giúp cây chống chịu sâu bệnh và tăng năng suất cây trồng. Ngoài ra, chúng còn được cho vào thức ăn chăn nuôi hay dùng để diệt mối mọt
Trong y tế:
Trong lĩnh vực y tế, đất hiếm được dùng để sản xuất các thiết bị phẫu thuật, máy tạo nhịp tim, thuốc trị ung thư, thuốc viêm khớp.
Tác hại của đất hiếm
Tuy đất hiếm mang lại rất nhiều lợi ích cho việc sản xuất các ngành công nghiệp, nhưng đi kèm theo đó cũng có không ít những tác hại.
Đây là nguyên tố rất độc, thậm chí nhiều nguyên tố còn có tính phóng xạ. Vì thế, nếu khai thác không đảm bảo an toàn sẽ gây hại cho môi trường. Các mỏ khai thác sẽ làm cho hệ sinh thái gặp nguy hiểm khi thải ra môi trường các sản phẩm phụ gốc kim loại, gây ô nhiễm. Vì vậy, việc khai thác các nguyên tố đất hiếm này phải được nghiên cứu kỹ lưỡng và đòi hỏi phải có quy trình công nghệ rất cao.
Vị trí của Việt Nam trên bản đồ đất hiếm Thế giới
Theo ước tính của Hiệp hội Thăm dò địa chất Mỹ, đất hiếm của toàn thế giới là 120 triệu tấn. Trong đó nhiều nhất là Trung Quốc có đến 44 triệu tấn, chiếm ⅓ lượng đất hiếm toàn thế giới, 22 triệu tấn ở Brazil và ở Nga là 18 triệu tấn.
Ở Việt Nam, trữ lượng đất hiếm khoảng 20 triệu tấn phân bố chủ yếu ở vùng Tây Bắc, được giới khoa học đánh giá là rất tiềm năng, tuy nhiên hiện tại khai thác công nghiệp chưa có hiệu quả và chưa xuất khẩu.
Các mỏ đất hiếm gốc tập trung ở Lai Châu, Lào Cai hay Yên Bái, một số quặng đất nhỏ nằm rải rác ven biển từ Quảng Ninh đến Vũng Tàu.
Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Khiển, trữ lượng đất hiếm ở Việt Nam không hề nhỏ, đây là cơ hội và tiềm năng để xuất khẩu loại khoáng sản này. Tuy nhiên, hiện tại các mỏ đất hiếm này chưa khai thác hiệu quả. Cũng theo ông Khiển, muốn xuất khẩu đất hiếm, các doanh nghiệp cần phải làm giàu các khoáng chất bên trong các quặng đất hiếm để đạt tiêu chuẩn xuất khẩu và hơn hết phải phụ thuộc vào nhu cầu của khách hàng. Vì mỗi ngành sản xuất khác nhau sẽ yêu cầu về độ tinh khiết của các nguyên tố đất hiếm khác nhau. Ngoài ra, để khai thác có hiệu quả thì cần có những giải pháp để tránh ảnh hưởng đến môi trường và có các giải pháp bảo hộ lao động.
Qua những thông tin chúng tôi cung cấp trên đây có thể thấy rằng đất hiếm là một nhân tố rất quan trọng trong các ngành sản xuất công nghệ. Tuy nhiên cần phải có những phương pháp và cách thức khai thác thật hợp lý để tránh gây ra những ảnh hưởng tiêu cực. Mong rằng bài viết này mang lại cho quý bạn đọc những thông tin bổ ích. Xin cảm ơn các bạn đã quan tâm.
